Diş rezorpsiyonu, kedilerde en sık görülen ağız ve diş hastalıklarından biridir. Uzun yıllar FORL (felin odontoklastik rezorptif lezyon) adıyla anılan tablo, bugün Amerikan Veteriner Diş Hekimliği Koleji (AVDC) terminolojisinde diş rezorpsiyonu olarak adlandırılır. Hastalıkta diş dokusu, odontoklast adı verilen hücreler tarafından giderek yıkılır. Lezyonlar çoğu zaman diş eti çizgisinin altında başladığı için muayenede sağlam görünen bir dişin kökü ileri derecede etkilenmiş olabilir.
Bu yazı, kliniğimizde değerlendirilen yetişkin bir kedi vakası üzerinden Vet. Hek. Yağmur Burul tarafından hazırlanmıştır.
Hangi belirtiler diş rezorpsiyonunu düşündürür?
Kediler ağrıyı saklar. Diş rezorpsiyonu olan pek çok kedide belirgin bir şikâyet yoktur ve lezyon rutin ağız muayenesinde ya da dental röntgende fark edilir. Yine de şu değişiklikler dikkat gerektirir:
- Mamayı ağızdan düşürme, tek taraflı çiğneme ya da kuru mamayı bırakıp yalnızca yaş mama yeme
- İştahta azalma, mama kabına gelip yemeden uzaklaşma
- Salya artışı, ağız kokusu veya ağızda kanama
- Ağzına ya da yüzüne dokunulmasından kaçınma
- Diş boynunda, diş etinin dişin üzerine doğru büyüdüğü kırmızı bir alan
Tanı: anestezi altında ağız muayenesi ve dental röntgen
Kesin değerlendirme genel anestezi altında yapılır. Her diş tek tek incelenir; diş boynu hattındaki lezyonlar ve çevresindeki diş eti değişiklikleri kayıt altına alınır. Vakamızda da diş boynundaki lezyon ve çevresindeki diş eti değişiklikleri, röntgen bulgularıyla birlikte değerlendirildi.
Dental röntgen bu hastalıkta tanının temelidir. Dişin görünen kısmı sağlam olsa bile kökü çevre kemikle yer değiştirmiş olabilir; bu ancak röntgende görülür. Bu nedenle diş rezorpsiyonundan şüphelenilen kedilerde her diş tek tek görüntülenir. Vakamızın röntgeninde diş boynundan kurona doğru ilerleyen belirgin radyolusent (koyu) bir alan ile kök yapılarının çevre kemikle bütünleştiği, sınırlarının silikleştiği alanlar görüldü.
AVDC'ye göre radyografik tipler
AVDC, diş rezorpsiyonunu röntgen görünümüne göre üç tipe ayırır:
- Tip 1: Kök yapısı ve periodontal aralık korunur; lezyon belirgin, odaklı bir boşluk (radyolusens) olarak görülür.
- Tip 2: Kök dokusu kemikle yer değiştirir (replasman rezorpsiyonu); periodontal aralık ve kök sınırları en az bir bölgede daralır ya da kaybolur.
- Tip 3: Aynı dişte Tip 1 ve Tip 2 özellikleri birlikte bulunur.
AVDC ayrıca lezyonun derinliğine göre 1'den 5'e kadar evre tanımlar. Tip ve evre tedavi yöntemini doğrudan belirler; bu yüzden dental röntgen olmadan doğru bir tedavi planı yapılamaz.
Tedavi: diş çekimi ve iyileşme süreci
Diş rezorpsiyonunda kaybedilen diş dokusu geri gelmez. Dolgu da kalıcı bir çözüm değildir, çünkü rezorpsiyon dolgunun altında ilerlemeyi sürdürür. Ağrının kaynağını ortadan kaldırmak için etkilenen dişler genel anestezi altında çekilir. Tedavi süreci şu adımlardan oluşur:
- Anestezi öncesi hazırlık: Genel muayene ve kan tahlili.
- Diş çekimi: Etkilenen dişler kökleriyle birlikte çıkarılır. Kökün büyük ölçüde kemikle yer değiştirdiği bazı Tip 2 dişlerde hekim, kuron amputasyonunu (dişin görünen kısmının alınıp kalan kökün kemikle yer değiştirmeye bırakılmasını) tercih edebilir. Bu yöntem yalnızca röntgende uygun görülen ve çevresinde iltihap ya da enfeksiyon bulunmayan dişlerde uygulanır.
- Kontrol röntgeni: Çekimden sonra kök parçası kalmadığı, kuron amputasyonu yapılan dişlerde ise kalan kökün durumu röntgenle doğrulanır; ardından diş eti dikilir.
- Evde bakım: Ağrı kesiciler hekimin önerdiği şekilde verilir; birkaç gün yumuşak, ıslak mama ile beslenilir.
- Takip: 10–14 gün sonra kontrol muayenesi, ardından yılda bir dental kontrol ve röntgen.
Ağrı kaynağı ortadan kalktıktan sonra kedilerin çoğu, dişleri çekilen bölgelere rağmen rahatça beslenebilir.
Yıllık dental kontrol neden önemli?
Diş rezorpsiyonu ilerleyici bir hastalıktır; bir dişinde lezyon görülen kedide zamanla başka dişlerde de yeni lezyonlar gelişebilir. Bu nedenle diş rezorpsiyonu saptanmış kedilerde yılda bir dental kontrol ve röntgen önerilir. Diğer yetişkin kedilerde de yıllık sağlık muayenesinde ağız kontrolü yapılmalıdır.
Florya Doğa Veteriner Polikliniği'nin diş ünitesinde anestezi altında ağız muayenesi, dental röntgen ve diş çekimi yapılır; anestezi boyunca hasta monitörle izlenir. Kedinizde mama düşürme, tek taraflı çiğneme ya da ağız kokusu fark ederseniz randevu için bize ulaşabilirsiniz.
