Kedi ve köpeklerde şalazyon: Belirtiler, tanı ve tedavi

Göz kapağında sert, ağrısız şişlik: şalazyonun meibom bezi tümörleriyle ilişkisi, arpacık ve kapak tümörlerinden ayırıcı tanısı, medikal ve cerrahi tedavi seçenekleri.

A. Kubilay ALBAYRAKA. Kubilay ALBAYRAKVeteriner Hekim8 dk okuma

Şalazyon (chalazion), göz kapağı içindeki meibom bezlerinden birinin kanalının tıkanmasıyla oluşan; sert, ağrısız ve tümör olmayan bir şişliktir. Bezin yağlı salgısı dışarı atılamaz, birikir ve çevre dokuda kronik, granülomatöz bir yangıya yol açar (White, 2015). Köpeklerde her göz kapağında yaklaşık 20–40 meibom bezi bulunur ve bu bezler kapak kenarındaki "gri çizgi" boyunca açılır.

Kliniğimizde şalazyonu çoğunlukla orta yaş ve üzeri köpeklerde, kapak kenarında, kapağın deri yüzünde ya da konjonktiva tarafında fark edilen küçük bir nodül olarak görüyoruz. Şalazyon tek başına zararsız bir lezyon olsa da çoğu zaman altta yatan bir meibom bezi tümörüne eşlik eder. Bu yüzden yalnızca "ne olduğunu" değil, "neden oluştuğunu" da anlamak gerekir.

Şalazyon nasıl oluşur?

Meibom bezleri, gözyaşı filminin en dışındaki yağ tabakasını üretir. Bu tabaka, gözyaşının buharlaşmasını engeller. Bezin kanalı tıkandığında salgı bezin içinde birikir. Sonunda bez yırtılır ve yağlı materyal çevre dokuya sızar.

Vücut bu yağı yabancı cisim gibi algılar ve etrafını makrofaj ve dev hücrelerle çevreler. Histopatolojide görülen bu tablo lipogranülomatöz yangı olarak adlandırılır.

Köpeklerde kanalı tıkayan en sık neden bir meibom bezi adenomudur. Kapak tümörlerinin histopatolojik incelemesinde, tümörün yanında ya da altında bu tür lipogranülomatöz odaklara sık rastlanır. Bunun dışında kronik blefarit, meibomianit ve kapak kenarına gelen travma da kanalı tıkayabilir.

Hangi hayvanlarda görülür?

  • Yaşlı köpekler: Şalazyon en sık orta yaş ve üzeri köpeklerde görülür. Meibom bezi tümörleri de bu yaş grubunda yaygındır.
  • Kapak tümörü olan köpekler: Kapak kenarında adenom ya da epitelyoma bulunan köpeklerde tümörün hemen yanında veya daha derinde eşlik eden bir şalazyon sık görülür.
  • Kronik blefarit veya meibomianiti olanlar: Uzun süren kapak yangısı bez kanallarını tıkayabilir.
  • Kediler: Klasik şalazyon kedilerde köpeklere göre seyrek görülür. Kedilerde meibom bezi kaynaklı lipogranülomatöz lezyonlar daha çok lipogranülomatöz konjonktivit şeklinde karşımıza çıkar. Bu tablo orta yaşlı ve yaşlı kedilerde, özellikle beyaz ve açık renkli kedilerde daha sık bildirilmiştir (Davis, 2021).

Klinik belirtiler

Şalazyon çoğu zaman ağrı yapmadığı için hayvan sahipleri onu tesadüfen, gözü silerken ya da yakından bakarken fark eder. Dostunuzda şu bulgulardan birini görürseniz kapak kenarının muayene edilmesi gerekir:

  • Kapak kenarında, kapağın deri yüzünde ya da kapağı çevirince konjonktiva yüzünde sert, yuvarlak bir nodül (konjonktiva tarafında sıklıkla sarı-beyaz, deri tarafında pembe-kırmızı)
  • Kapakta lokal ve ağrısız bir kalınlaşma
  • Lezyonun bulunduğu tarafta konjonktivada kızarıklık
  • Nodül büyüdükçe korneaya sürtünmeye bağlı sulanma, göz kırpma, göz kısma (blefarospazm) ve gözü kaşıma
  • Kapak kenarında eşlik eden pembe, gri veya pigmentli, karnabahar görünümlü bir kitle (alttaki meibom bezi tümörü)

Lezyon aniden ortaya çıkmış, kırmızı, sıcak ve ağrılıysa bu tablo şalazyondan çok bakteriyel bir enfeksiyonu, yani arpacığı (hordeolum) düşündürür.

Tanı

Tanı çoğunlukla görünüme dayanır. Lezyon kapağın deri yüzünde, kapak kenarında ya da konjonktiva tarafında belirgin olabilir. Kapağı nazikçe çevirdiğimizde çoğu zaman konjonktiva altında sarımsı lipid birikimini de görebiliriz. Muayeneyi tam bir göz muayenesi içinde yapıyoruz:

  • Kapak ve kapak kenarı muayenesi: Nodülün yeri, boyutu, kapak kenarına taşıyıp taşımadığı ve eşlik eden bir kitle olup olmadığı değerlendirilir.
  • Floresein boyama: Lezyonun korneaya sürtünüp ülser yapıp yapmadığı kontrol edilir.
  • Schirmer gözyaşı testi: Meibom bezi hastalığı gözyaşı filmini bozabileceği için gözyaşı üretimine bakılır.
  • Sitoloji: İçerik alındığında yağ damlacıkları ve makrofajlar görülür; bakteriyel enfeksiyon şüphesinde kültür eklenebilir.
  • Histopatoloji: Cerrahi müdahale gerekiyorsa alınan doku mutlaka patolojiye gönderilmelidir. Alttaki tümörün tipini ancak histopatoloji kesin olarak gösterir.

Tek başına görünüme bakarak şalazyon ile tümörü ayırt etmek her zaman mümkün değildir. Bu nedenle kedilerde ve hızlı büyüyen lezyonlarda biyopsiyi geciktirmemeyi öneriyoruz.

Ayırıcı tanı: şalazyonla karışan durumlar

  • Arpacık (hordeolum): Kapak bezlerinin akut bakteriyel enfeksiyonudur. Şalazyondan farkı; ağrılı, sıcak ve kırmızı olması ve çoğu zaman cerahatli içerik taşımasıdır. Meibom bezini tutarsa iç arpacık, Zeis veya Moll bezlerini tutarsa dış arpacık olarak adlandırılır.
  • Meibom bezi tümörleri (köpek): Köpeklerde en sık görülen kapak tümörleri meibom bezi adenomu (%29–37), meibom bezi epitelyoması (%17–34) ve meibom bezi hiperplazisidir (%18). Adenokarsinom daha seyrektir (%5–15). Köpek kapak tümörlerinin iyi huylu olma olasılığı, kötü huylu olma olasılığının en az 3–8 katıdır (Foote, Today's Veterinary Practice).
  • Kapak tümörleri (kedi): Kedilerde kapak tümörlerinin davranışı köpeklerden belirgin şekilde farklıdır ve kötü huylu olma eğilimi daha yüksektir. Bu yüzden kedide kapakta görülen her kitleyi önce tümör gibi ele alıyoruz.
  • Lipogranülomatöz konjonktivit (kedi): Kapak kenarı boyunca, meibom bezleri hizasında tek ya da çok sayıda beyaz-sarı nodül ile seyreder. Sıklıkla üst kapakta, tek veya iki taraflı görülür (Kerlin ve Dubielzig, 1997; Davis, 2021). Meibom bezi hasarı ve salgının dokuya sızması en olası nedendir. Oküler skuamöz hücreli karsinomla birlikte bildirildiği için güneş ışığının (UV) rol oynayabileceği düşünülmektedir.
  • Diğer granülomlar: Yabancı cisim reaksiyonu, mantar enfeksiyonu ve piyogranülomatöz blefarit benzer nodüller oluşturabilir.

Tedavi

Tedaviyi lezyonun boyutuna, korneaya zarar verip vermediğine ve eşlik eden bir tümör olup olmadığına göre planlıyoruz. Hasta sahibine seçenekleri açıkça anlatıp, onayını alarak ilerliyoruz.

  • Medikal tedavi: Küçük ve korneaya zarar vermeyen şalazyonlarda ilk adım medikal tedavidir. Ilık kompres bezin içeriğinin yumuşamasına ve kanalın açılmasına yardımcı olur. Suni gözyaşı damlaları göz yüzeyini korur, özellikle korneaya sürtünen lezyonlarda tahrişi azaltır. Eşlik eden blefarit veya meibomianit varsa, muayene bulgularına göre topikal ya da sistemik antibiyotik ve kortikosteroid tedaviye eklenebilir; kortikosteroid yalnızca floresein boyamayla korneada ülser olmadığı gösterildikten sonra başlanır. Medikal tedaviden yanıt alınamazsa cerrahiye geçilir.
  • Küretaj: Medikal tedaviye yanıt vermeyen, kronikleşmiş ve sertleşmiş şalazyonda cerrahi uygulanır. Lokal anestezi ve hafif sedasyon altında kapağa şalazyon klempi yerleştirilir. Palpebral konjonktivadan kesi yapılır, granülom kürete edilir (White, 2015). Kesi konjonktiva tarafından yapıldığı için deride iz kalmaz.
  • Eşlik eden tümörün çıkarılması: Alttaki adenom ya da epitelyoma kapak kenarının üçte birinden küçükse genel anestezi altında V-plasti (kama rezeksiyonu) ile tümör ve şalazyon birlikte çıkarılabilir. Uygun hastalarda kriyoterapi de bir seçenektir.
  • Topikal tedavi: İşlem sonrasında birkaç gün antibiyotikli, gerekirse kortikosteroidli göz damlası ya da merhemi kullanılır. Kortikosteroidli ürünler korneada ülser varken kullanılmamalıdır. Bu yüzden hekim kontrolü olmadan başlanmamalıdır.
  • Kedide lipogranülomatöz konjonktivit: Tedavi, lezyonların konjonktiva tarafından cerrahi olarak çıkarılması ve doku tanısıdır.

Alınan doku her zaman histopatolojiye gönderilir. Şalazyonun nedeni bir tümörse ve tümör yerinde kalırsa şalazyon aynı bölgede tekrar oluşabilir.

Vaka örnekleri

Birinci vaka: Üst kapakta şalazyon

3 yaşında erkek bir köpek, sağ üst göz kapağında geçmeyen bir şişlik şikâyetiyle kliniğimize getirildi.

Muayenede üst kapak kenarının hemen üzerinde, deri yüzünde küçük, kubbe şeklinde, pembe-kırmızı bir nodül tespit ettik. Kornea berraktı, akıntı yoktu ve floresein boyama negatifti. Klinik görünüm şalazyonla uyumluydu.

Hasta sahibiyle seçenekleri konuştuktan sonra medikal tedavi uygulamaya karar verdik. Tedavi sonucunda şişlik indi. Lezyon kaybolduğu için doku tanısına gerek kalmadı; kapak kenarını kontrollerde izlemeye devam ediyoruz.

İkinci vaka: Korneaya zarar veren kapak lezyonu

7 yaşında bir köpek, göz kapağında şişlik ve gözünü kısma şikâyetiyle getirildi. Muayenede alt göz kapağının iç (medial) kısmında, kapak kenarından taşan, büyük ve yüzeyinde belirgin damarlanma olan pembe-kırmızı bir lezyon tespit ettik. Klinik olarak şalazyon düşündüğümüz bu lezyonun korneaya sürtündüğünü ve korneada hasar oluşturduğunu floresein boyamayla gösterdik. Göz kısma şikâyetinin nedeni bu korneal hasardı. Medikal tedaviyle lezyon küçüldü ve kornea iyileşti.

Bu büyüklükte ve damarlanması belirgin bir kapak lezyonunu yalnızca görünümüne bakarak bir meibom bezi tümöründen ayırmak mümkün değildir. Bu nedenle bu tür hastaları kontrollerde yakından izliyoruz; lezyon yeniden büyürse ya da tam gerilemezse cerrahi olarak çıkarıp histopatolojiye gönderiyoruz.

Sonuçlar her hastada aynı olmayabilir. Tedavi planını her dostumuz için ayrıca hazırlıyoruz.

Takip

Medikal tedavide yanıtı düzenli kontrollerle izliyor, şişlik gerilemezse cerrahiyi planlıyoruz. Cerrahi uygulanan hastalarda ilk kontrolü işlemden sonra 7–10 gün içinde yapıyoruz. Bu süre boyunca dostunuzun gözünü kaşımasını engellemek için koruyucu yaka kullanılmalıdır. Evde gözün sulanmasını, kızarıklığı ve göz kırpmayı takip etmenizi istiyoruz. Gözde bulanıklık, artış gösteren akıntı ya da gözün kapalı tutulması kontrolü öne almayı gerektirir.

Meibom bezi tümörleri yaşlı köpeklerde birden fazla sayıda ve farklı zamanlarda gelişebilir. Bu yüzden kapak kenarlarını yıllık kontrollerde mutlaka değerlendiriyoruz.

Florya Doğa Veteriner Polikliniği'nde kapak kitlelerini tam bir göz muayenesiyle değerlendiriyor, gerekli durumlarda cerrahi olarak çıkarıp histopatolojiye gönderiyoruz. Dostunuzun göz kapağında fark ettiğiniz bir şişliğin nedenini erken dönemde netleştirmek için muayenesini kliniğimizde, deneyimli ekibimizle güvenle yaptırabilirsiniz.

Kaynaklar

  • Davis RL. Conjunctivitis, lipogranulomatous – feline. Veterinary Information Network (VIN), 2021 revizyonu.
  • Foote BC. Eyelid tumors in dogs and cats. Today's Veterinary Practice.
  • Kerlin RL, Dubielzig RR. Lipogranulomatous conjunctivitis in cats. Vet Comp Ophthalmol. 1997;7(3):177–179.
  • White BL. Observations in ophthalmology: Clinical approach to canine eyelid disease – blepharitis. Today's Veterinary Practice. 2015;Temmuz/Ağustos.

Dostunuz için randevu oluşturalım

Dostunuzun göz kapağında bir şişlik fark ettiyseniz WhatsApp hattımızdan (0549 662 22 42) kolayca randevu alabilir ya da 0212 662 22 42 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

#şalazyon#chalazion#göz kapağı şişliği#meibom bezi#köpek göz sağlığı#kedi göz sağlığı
Randevu

Dostunuz için randevu oluşturalım

Bilgi almak veya randevu için WhatsApp hattımızdan bize ulaşın; hızlıca yanıt veriyoruz.

Devamı

Bunlar da ilginizi çekebilir

Aşı öncesi muayene edilen bir köpek
4 dk okumaAşı

Kedi ve köpek aşı takvimi: Yavru köpek ve kedide haftalara göre aşılar

Yavru köpek ve kedide hangi hafta hangi aşı yapılır, rapel zamanları ve notlar. Florya Doğa Veteriner Polikliniği aşı takvimi, Vet. Hek. Yağmur Burul.

Yazıyı oku
Pomeranian'da uyluk arkasında simetrik, hiperpigmente alopesi (Alopesi X)
12 dk okumaDermatoloji

Köpeklerde Alopesi X: Belirtiler, tanı ve tedavi seçenekleri

Pomeranian ve spitz tipi ırklarda kaşıntısız, simetrik tüy kaybı: Alopesi X'in klinik görünümü, ayırıcı tanısı (Cushing, hipotiroidizm) ve tedavi seçenekleri.

Yazıyı oku
Kedide diş rezorpsiyonu (FORL): dental röntgende diş boynundan kurona ilerleyen radyolusent alan
4 dk okumaDiş Sağlığı

Kedilerde diş rezorpsiyonu (FORL): Belirtiler, dental röntgen ve tedavi

Kedilerde diş rezorpsiyonu (FORL) çoğu zaman diş eti çizgisinin altında başlar ve muayenede gözden kaçabilir. Belirtiler, dental röntgenle tanı, AVDC tipleri ve tedavi süreci. Vet. Hek. Yağmur Burul.

Yazıyı oku