Kedi ve köpeklerde fundoskopik muayene: Göz dibi neden incelenir, neler gösterir?

Göz dibi muayenesi hipertansif retinopati, korioretinit, PRA, SARDS ve taurin eksikliği gibi göz ve sistemik hastalıkları erken yakalamayı sağlar. Muayene adımları ve kliniğimizden fundus görüntüleri.

A. Kubilay ALBAYRAKA. Kubilay ALBAYRAKVeteriner Hekim10 dk okuma
Sağlıklı köpek fundusu: optik disk, retina damarları ve tapetum

Fundoskopik muayene (oftalmoskopi), gözün arka bölümünde yer alan retinanın, koroidin, optik diskin ve retina damarlarının doğrudan incelenmesidir. Göz dibi, vücutta kan damarlarını ve sinir dokusunu herhangi bir kesi yapmadan, canlı olarak görebildiğimiz tek yerdir.

Bu yüzden fundus yalnızca göz hastalıklarını değil, tüm vücudu ilgilendiren pek çok hastalığı da yansıtır. Sistemik hastalıklara ait bazı retina bulguları tanı koydurucudur ve hastalığın ilk görülen belirtisi olabilir; fundus muayenesi kapsamlı bir fiziksel muayenenin vazgeçilmez bir parçasıdır (Beckwith-Cohen ve Petersen-Jones, 2024). Kliniğimizde fundus muayenesini Optomed Smartscope M5 dijital fundus kamerasıyla yapıyor ve bulguları görüntü olarak kayıt altına alıyoruz.

Normal fundus neye benzer?

Anormali tanıyabilmek için önce normali iyi bilmek gerekir. Kedi ve köpeklerde normal fundus görünümü türe, ırka, yaşa ve tüy rengine göre belirgin şekilde değişir.

  • Tapetal alan (tapetum lucidum): Fundusun üst yarısında yer alan, ışığı yansıtan parlak bölgedir. Hayvanların gece gözlerinin parlamasının nedeni budur. Köpeklerde rengi gri, kahverengi, kırmızı, yeşil, mavi ya da turuncu olabilir. Kedilerde çoğunlukla sarı, yeşil veya mavidir.
  • Non-tapetal alan: Fundusun alt kısmındaki koyu, pigmentli bölgedir.
  • Optik disk: Görme sinirinin göze girdiği noktadır. Köpeklerde miyelin kılıfı daha belirgin olduğu için disk üçgene yakın ve daha değişken görünümlüdür; kedilerde ise yuvarlak ve daha koyudur.
  • Retina damarları: Kedi ve köpeklerde retina damarları tüm retinaya yayılır (holangiotik retina). Damarların sayısı ve kıvrımlılığı bireyden bireye farklıdır.

Bazı hayvanlarda normal kabul edilen farklılıklar da görülür. Küçük ırk köpeklerde tapetal alan daha dar olabilir; seyreltilmiş renkli (color-dilute) hayvanlarda tapetum hiç bulunmayabilir. Mavi gözlü hayvanlarda (Siyam kedileri, merle Collie, Old English Sheepdog) retina pigmenti olmadığı için koroid damarları çizgili bir görünüm verir; buna tigroid fundus denir. Bu farklılıkları hastalık sanmamak için her hayvanı kendi tür, ırk ve renk özellikleri içinde değerlendiriyoruz.

Hangi hayvanlarda fundoskopi öneriyoruz?

  • Yaşlı kediler: Hipertansiyon riski taşıyan, özellikle kronik böbrek hastalığı veya hipertiroidizmi olan kediler.
  • Görme kaybı şüphesi olanlar: Eşyalara çarpan, karanlıkta tereddüt eden, merdivenden inmekte zorlanan ya da göz bebekleri sürekli büyük kalan hayvanlar.
  • Sistemik hastalığı olanlar: Ateş, kilo kaybı, enfeksiyöz hastalık şüphesi (örneğin FIP, toksoplazmoz, distemper), lenfoma ya da pıhtılaşma bozukluğu olan hastalar.
  • Nörolojik bulgusu olanlar: Optik sinir ve beyin basıncıyla ilgili değişiklikler fundusta görülebilir.
  • Katarakt ameliyatı adayı olanlar: Lens henüz tamamen opaklaşmamışsa retinanın ameliyattan önce değerlendirilmesi gerekir. Lens tamamen opaksa fundus görülemeyeceği için retinanın işlevini elektroretinografi (ERG), yapısını oküler ultrasonografiyle değerlendiriyoruz.
  • Kalıtsal göz hastalığı riski taşıyan ırklar: Üretimde kullanılacak hayvanların göz taramaları.
  • Yeni sahiplenilen yavrular ve yıllık check-up: Normal görünümün kayıt altına alınması, ileride karşılaştırma yapabilmemizi sağlar.

Muayene nasıl yapılır?

Fundus muayenesi ağrısız bir işlemdir ve çoğu hastada sedasyon gerektirmez. Muayeneyi şu adımlarla yapıyoruz:

  • 1. Görme ve pupil refleksleri: Önce göz bebeklerinin ışığa direkt ve karşı taraf yanıtını, tehdit refleksini ve gerekirse engel parkurunda görmeyi değerlendiriyoruz.
  • 2. Ön segment muayenesi: Kornea, ön kamara ve lensin net olması fundusun görülebilmesi için şarttır.
  • 3. Göz içi basıncı ölçümü (tonometri): Glokom ve üveit açısından göz içi basıncını tonometreyle ölçüyoruz. Ölçüm ağrısızdır ve pupil genişletici damla uygulanmadan önce yapılır.
  • 4. Pupillerin genişletilmesi (midriyazis): Fundusun tamamını görebilmek için pupilleri tropikamid %1 damlayla genişletiyoruz. Glokom ya da ön lens luksasyonu şüphesi olan gözlere pupil genişletici damla uygulanmaz.
  • 5. Loş ortamda fundus incelemesi ve görüntüleme: Tapetal ve non-tapetal alan, optik disk ve damarlar sırayla incelenir; bulgular fotoğraflanır.

Pupil genişletici damladan sonra dostunuzun göz bebekleri birkaç saat geniş kalır. Bu sürede parlak ışıktan rahatsız olabilir; bu beklenen bir durumdur ve kendiliğinden geçer. Eve dönüşte doğrudan güneş ışığından korumanızı öneriyoruz.

Optomed Smartscope M5 el tipi, pille çalışan bir dijital fundus kamerasıdır. Retina modülü yaklaşık 40 derecelik bir görüş alanı sunar; ön segment modülüyle kornea ve göz yüzeyi de görüntülenebilir. Görüntüler kablosuz olarak bilgisayara aktarılır. Bu cihazın bize sağladığı en büyük avantajlar şunlardır:

  • Kamerayı hastanın yanına götürebildiğimiz için kedi ve köpekleri masada sabit bir cihaza zorlamadan, kısa sürede görüntü alabiliyoruz.
  • Gördüğümüzü fotoğraf olarak sakladığımız için kontrollerde aynı bölgeyi yan yana karşılaştırabiliyor, tedaviye yanıtı nesnel olarak izleyebiliyoruz.
  • Görüntüleri hasta sahibine ekranda gösterip bulguyu birlikte konuşabiliyor, gerektiğinde uzman meslektaşlarımızla paylaşabiliyoruz.

Fundusta neleri yakalayabiliriz?

Retinada bulgu veren sistemik hastalıklar dejeneratif, gelişimsel, metabolik, neoplastik, beslenmeye bağlı, enflamatuvar/enfeksiyöz, toksik ve vasküler olmak üzere geniş bir yelpazeye dağılır (DAMNIT-V; Beckwith-Cohen ve Petersen-Jones, 2024). Klinikte en sık karşılaştığımız tablolar şunlardır:

  • Hipertansif retinopati ve koroidopati: Özellikle yaşlı kedilerde en önemli fundus bulgusudur. Hipertansiyon göz, beyin, böbrek ve kalp gibi hedef organlara zarar verir; göz, bu hasarın en sık ve en kolay görülebildiği organlardan biridir. Fundusta retina kanamaları, ödem, kıvrımlı damarlar ve retina dekolmanı görülebilir. Hedef organ hasarı görüldüğünde tek bir yüksek sistolik basınç ölçümü tanıyı doğrular; hasar yoksa en az iki ayrı ölçümde yüksek değer gerekir. Erken tedaviyle görme geri dönebilir: Bir çalışmada başvuruda kör olan gözlerin %57,6'sında tedaviden sonra bir miktar görme geri gelmiştir (Young ve ark., 2019).
  • Korioretinit: Aktif lezyonlar tapetal alanda sınırları bulanık, koyu odaklar şeklinde görülür ve kanamaya eşlik edebilir. Korioretinit bulgusu, altta yatan enfeksiyöz bir hastalık için ayrıntılı bir araştırma başlatmayı gerektirir: kedilerde FIP, toksoplazmoz ve kriptokokkoz; köpeklerde distemper, ehrlichioz, leishmaniozis ve mantar enfeksiyonları.
  • Progresif retina atrofisi (PRA): Köpeklerde kalıtsal, ilerleyici bir retina dejenerasyonudur. Tapetal alanda artış gösteren parlaklık (hiperreflektivite), incelen retina damarları ve solgun optik disk tipik bulgulardır. İlk şikâyet genellikle gece körlüğüdür.
  • SARDS (ani edinsel retina dejenerasyonu sendromu): Köpeklerde günler içinde gelişen tam körlükle seyreder. İlk günlerde fundus normal görünür; tanı elektroretinografi (ERG) ile konur. Normal bir fundus bulgusu bu yüzden tanıyı kapatmaz.
  • Optik nörit ve papil ödemi: Optik diskte şişlik, kanama ve sınırlarında bulanıklık; menenjit, granülomatöz meningoensefalit ve kafa içi kitleler gibi nörolojik hastalıkların işareti olabilir.
  • Beslenmeye bağlı retinopati: Kedilerde taurin eksikliği retina dejenerasyonuna neden olabilir.
  • Kanama ve infiltrasyonlar: Retina kanamaları anemi, trombositopeni ve hiperviskozite sendromunda; retina ve koroid infiltrasyonları lenfomada görülebilir.
  • Gelişimsel anomaliler: Collie göz anomalisi ve retina displazisi gibi doğuştan bozukluklar özellikle yavru taramalarında saptanır.

Kliniğimizden fundus görüntüleri

Aşağıdaki görüntüler kliniğimizde Optomed Smartscope M5 ile çekilmiştir.

Sağlıklı köpek fundusu: miyelinli optik disk, yeşil-sarı tapetum ve koroid damarları
Görsel 1. Sağlıklı köpek fundusu. Optik disk miyelinli olduğu için beyaz-pembe ve düzensiz sınırlıdır; kedinin aksine retina damarları diskin üzerinden geçer ve diskin ortasında birleşir. Üst kısımda yeşil-sarı tapetum yer alır. Alt kısımda non-tapetal alanda pigment az olduğu için koroid damarları seçilir; bu bir normal varyasyondur.
Sağlıklı kedi fundusu: yuvarlak, koyu gri, miyelinsiz optik disk
Görsel 2. Sağlıklı kedi fundusu. Optik disk yuvarlak, koyu gri ve miyelinsizdir. Retina damarları diskin kenarından çıkar, diskin üzerinden geçmez. Tapetum sarı-turuncu renktedir ve alt kenara doğru yeşil-maviye döner. Görüntünün alt kısmında non-tapetal alan başlar.

Vaka: Area centraliste siyah odaklar (kedi)

Kedi fundusunda area centralis bölgesinde çok sayıda siyah pigment odağı
Görsel 3. 2 yaşında kedi, sol göz fundusu. Optik disk görüntünün sol kenarında yer alıyor. Area centralis bölgesinde çok sayıda siyah pigment odağı, çevresinde ise granüler, düzensiz bir tapetal yansıma görülüyor. Alt kısımda non-tapetal alanda koroid damarları seçiliyor. Görüntünün kontrastı dijital olarak artırılmıştır.

Bu görüntüde retinanın en keskin gören bölgesi olan area centraliste odaksal pigment birikimleri var. Sınırları belirgin, koyu pigment odakları genellikle geçirilmiş, aktif olmayan bir retina hasarının izidir. Aktif yangıda ise odaklar daha bulanık sınırlı, gri ve kabarık görünür. Bu tabloda düşündüğümüz ihtimaller şunlardır:

  • Taurin eksikliğine bağlı santral retina dejenerasyonu (feline central retinal degeneration): Area centralisten başlayan, ilerledikçe optik diskin üzerinde yatay bir bant şeklini alan dejenerasyondur. Taurinden fakir ev yemekleri, köpek maması ya da vejetaryen diyetle beslenen kedilerde görülür. Bu yüzden diyet öyküsünü mutlaka soruyoruz.
  • FIP (özellikle kuru form): Korioretinit ve retina damarları çevresinde kılıflanma yapabilir; sıklıkla ön üveit de eşlik eder.
  • Toksoplazmoz: Kedilerde multifokal korioretinitin klasik nedenlerinden biridir.
  • FeLV veya FIV ile ilişkili lenfoma ya da üveit
  • Kriptokokkoz ve diğer sistemik mikozlar
  • Daha nadir olarak Bartonella ve parazit göçü

Ayırıcı tanı için ayrıntılı diyet öyküsü alıyor; tam kan sayımı, biyokimya, FeLV/FIV testi, Toxoplasma serolojisi ve gerektiğinde kriptokok antijen testi yapıyoruz. Diyet şüphesi varsa kan taurin düzeyine bakıyoruz. Ön segmentte üveit bulgusu olup olmadığı da enfeksiyöz nedenleri değerlendirmede önemlidir.

Vaka: Damarları izlenmeyen fundus – ayırıcı tanı (kedi)

Yavru kedi fundusunda yeşil-sarı tapetal alan; diskten çıkan retina damarları izlenmiyor
Görsel 4. 6 aylık kedi, sol göz fundusu. Optik disk görüntünün sol alt kenarında yer alıyor. Yeşil-sarı tapetal alanda, diskten çıkması gereken retina arteriol ve venülleri hiç izlenmiyor.

Normal bir kedi fundusunda retina damarları optik diskin kenarından çıkar ve tüm retinaya yayılır. Bu yavru kedide ise diskten çıkan damarlar izlenmiyor. Bu görünümde düşündüğümüz ihtimaller şunlardır:

  • Son evre retina dejenerasyonu (en olası ihtimal): Erken başlangıçlı kalıtsal retina dejenerasyonları (PRA) ve taurin eksikliğine bağlı dejenerasyon ilerledikçe retina damarları incelir ve sonunda kaybolabilir. Tabloya genellikle tapetal alanda yaygın parlaklık artışı (hiperreflektivite) eşlik eder. Diyet öyküsü ve kan taurin düzeyi ayırımda yardımcıdır.
  • Retinal vasküler agenezi: Retina damarlarının doğuştan hiç gelişmemesidir ve kedilerde çok nadirdir. Dejenerasyondan ayırmak için retinanın işlevini gösteren elektroretinografi (ERG) gerekir.
  • Feline neovasküler vitreoretinopati: Periferik retinanın damarsız olduğu, retina yüzeyinde damarlı zarların geliştiği bir tablodur. Sıklıkla ön segment gelişim bozuklukları ve glokomla birlikte seyreder (Beckwith-Cohen ve ark., 2018).

Bu kedide aynı tablo her iki gözde de mevcuttu ve kedi iki gözüyle de görmüyordu. Retina dejenerasyonları da çoğunlukla iki taraflı ve simetrik seyrettiği için bu bulgu tek başına doğuştan bir bozukluğu göstermez. ERG yapılmadığı için kesin tanı koyamıyoruz; tablo en çok son evre retina dejenerasyonuyla uyumludur.

Takip

Yedi yaşın üzerindeki kedilerde fundus muayenesini yıllık check-up'ın bir parçası olarak, kan basıncı ölçümüyle birlikte yapmanızı öneriyoruz. Hipertansiyon ya da korioretinit tedavisi alan hastalarda kontrolleri daha sık planlıyor ve her seferinde aynı bölgenin görüntüsünü alıp öncekiyle karşılaştırıyoruz.

Dostunuzda ani görme kaybı, sürekli büyük kalan göz bebekleri ya da gözün içinde kanama fark ederseniz bunu acil bir durum olarak kabul edin. Retina dekolmanında tedavinin ne kadar erken başladığı, görmenin geri dönüp dönmeyeceğini belirler.

Florya Doğa Veteriner Polikliniği'nde fundus muayenesini Optomed Smartscope M5 ile dijital olarak yapıyor, görüntüleri hasta kaydına ekliyoruz. Dostunuzun göz sağlığındaki değişiklikleri erken dönemde yakalamak için göz dibi muayenesini kliniğimizde, deneyimli ekibimiz ve dijital görüntüleme altyapımızla güvenle yaptırabilirsiniz.

Kaynaklar

  • Beckwith-Cohen B, Hoffman A, McLellan GJ, Dubielzig RR. Feline neovascular vitreoretinopathy and anterior segment dysgenesis with concurrent glaucoma in domestic cats. 2018. PubMed ID: 30222091.
  • Beckwith-Cohen B, Petersen-Jones SM. Manifestations of systemic disease in the retina and fundus of cats and dogs. Front Vet Sci. 2024;11:1337062.
  • Young WM, Zheng C, Davidson MG, Westermeyer HD. Visual outcome in cats with hypertensive chorioretinopathy. Vet Ophthalmol. 2019;22(2):161–167.

Dostunuz için randevu oluşturalım

Dostunuzun göz dibi muayenesi için WhatsApp hattımızdan (0549 662 22 42) kolayca randevu alabilir ya da 0212 662 22 42 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

#fundoskopi#göz dibi muayenesi#retina#hipertansif retinopati#kedi göz sağlığı#köpek göz sağlığı
Randevu

Dostunuz için randevu oluşturalım

Bilgi almak veya randevu için WhatsApp hattımızdan bize ulaşın; hızlıca yanıt veriyoruz.

Devamı

Bunlar da ilginizi çekebilir

Köpekte alt göz kapağında, kapak kenarından taşan büyük kapak lezyonu
8 dk okumaGöz Hastalıkları

Kedi ve köpeklerde şalazyon: Belirtiler, tanı ve tedavi

Göz kapağında sert, ağrısız şişlik: şalazyonun meibom bezi tümörleriyle ilişkisi, arpacık ve kapak tümörlerinden ayırıcı tanısı, medikal ve cerrahi tedavi seçenekleri.

Yazıyı oku
Aşı öncesi muayene edilen bir köpek
4 dk okumaAşı

Kedi ve köpek aşı takvimi: Yavru köpek ve kedide haftalara göre aşılar

Yavru köpek ve kedide hangi hafta hangi aşı yapılır, rapel zamanları ve notlar. Florya Doğa Veteriner Polikliniği aşı takvimi, Vet. Hek. Yağmur Burul.

Yazıyı oku
Pomeranian'da uyluk arkasında simetrik, hiperpigmente alopesi (Alopesi X)
12 dk okumaDermatoloji

Köpeklerde Alopesi X: Belirtiler, tanı ve tedavi seçenekleri

Pomeranian ve spitz tipi ırklarda kaşıntısız, simetrik tüy kaybı: Alopesi X'in klinik görünümü, ayırıcı tanısı (Cushing, hipotiroidizm) ve tedavi seçenekleri.

Yazıyı oku