RAAS (renin–anjiyotensin–aldosteron sistemi), kan basıncı ya da böbreğe giden kan akımı düştüğünde böbreğin başlattığı bir hormon zinciridir; damarları daraltır, vücutta tuz ve su tutar. Kısa sürede organları korur, ancak uzun süre aşırı çalıştığında böbreğe ve kalbe yük bindirir. Bu nedenle kedi ve köpeklerde idrarla protein kaybettiren böbrek hastalığında, yüksek tansiyonda ve kalp yetmezliğinde RAAS'ı baskılayan ilaçlar (benazepril, enalapril, telmisartan, spironolakton) kullanılır. Bu ilaçlar böbrek kan akımını ve potasyumu etkilediği için tedaviden önce ve ilk haftalarda kan, tansiyon ve idrar kontrolü yapılır.
RAAS nedir, ne zaman devreye girer?
Böbrek şu üç sinyalden birini algıladığında renin hormonu salgılar:
- Böbreğe gelen kan akımının ve basıncın azalması
- Böbrek kanalcıklarına ulaşan tuz (sodyum klorür) miktarının düşmesi
- Sinir sisteminin "alarm" (sempatik) uyarısı
Renin, karaciğerde üretilen anjiyotensinojeni anjiyotensin I'e çevirir. Anjiyotensin I, damar iç yüzeyindeki ACE (anjiyotensin dönüştürücü enzim) ile anjiyotensin II'ye dönüşür. Zincirin asıl etkili hormonu anjiyotensin II'dir; böbreküstü bezinden aldosteron salgılanmasını da o başlatır.
Anjiyotensin II ve aldosteron vücutta ne yapar?
- Damarları daraltarak kan basıncını yükseltir.
- Böbrekteki süzme biriminden (glomerül) kanın çıktığı damarı daraltır; süzme basıncı yükselir ve böbrek süzme hızını korumaya çalışır.
- Susama hissini ve su tutan ADH hormonunu artırır.
- Aldosteron, böbreğin son bölümünde sodyumu (onunla birlikte suyu) geri tutar, potasyumu idrarla attırır.
Kısa vadede koruyucu, uzun vadede neden zararlı?
Kan ya da sıvı kaybı gibi ani durumlarda RAAS hayat kurtarır: kan basıncını yükseltir, organlara giden kanı korur. Kronik hastalıklarda ise sistem sürekli açık kalır. Böbrekte süzme basıncının yüksek kalması proteinin idrara kaçmasına ve dokuda kalıcı hasara (fibrozis) yol açar; tutulan tuz ve su kalbin yükünü artırır. Tedavinin amacı sistemi tamamen kapatmak değil, aşırı çalışmasını frenlemektir.
Hangi hastalıklarda RAAS ilaçları kullanılır?
Böbrek hastalığında idrarla protein kaybı (proteinüri): İdrardaki proteinin kreatinine oranı (UPC) kedilerde 0,4'ün, köpeklerde 0,5'in üzerinde ve kalıcıysa tedavi önerilir. RAAS ilaçları böbrekteki süzme basıncını düşürerek protein kaybını azaltır. Bu ilaçlara ancak hasta yeterli sıvı almış ve durumu stabil olduğunda başlanır; susuz kalmış bir hastada böbrek süzmesi hızla düşebilir.
Kedilerde yüksek tansiyon: Kedilerde yüksek tansiyon çoğunlukla kronik böbrek hastalığı ya da hipertiroidiyle birlikte görülür ve gözlerde, beyinde, kalpte ve böbrekte hasar bırakabilir. Tedavide hedef, sistolik (büyük) tansiyonu 160 mmHg'nin, mümkünse 140 mmHg'nin altına indirmektir. Çoğu kedide ilk tercih amlodipindir; idrarla protein kaybı da varsa telmisartan öne çıkar.
Kalp yetmezliğinde: Kalbin pompaladığı kan azaldığında böbrek bunu kan basıncı düşmüş gibi algılar ve RAAS devreye girer. Tutulan tuz ve su, akciğerde ya da karında sıvı birikmesini (konjesyon) artırabilir. Köpeklerde mitral kapak hastalığına bağlı kalp yetmezliğinde (ACVIM evre C) furosemid ve pimobendana ek olarak bir ACE inhibitörü ve spironolakton kullanılır. İdrar söktürücü furosemid de RAAS'ı uyardığı için bu ikili sistemi iki ayrı noktadan frenler. Kalp hastalığının hangi belirtilerle fark edildiğini kalp hastalığı belirtileri yazımızda bulabilirsiniz.
Bu ilaçlar nerede etki eder?
- ACE inhibitörleri (benazepril, enalapril): Anjiyotensin I'in anjiyotensin II'ye dönüşmesini engeller.
- Anjiyotensin reseptör blokerleri (telmisartan): Anjiyotensin II'nin bağlandığı AT1 reseptörünü kapatır.
- Aldosteron antagonistleri (spironolakton): Aldosteronun böbrekteki etkisini engeller.
Tedaviye başladıktan sonra hangi kontroller yapılır?
RAAS ilaçları böbrekteki süzme basıncını düşürdüğü için kandaki kreatinin başlangıçta bir miktar yükselebilir, potasyum da artabilir. Bu yüzden tedavi bir takvimle izlenir:
- Başlangıç: sıvı durumu, tansiyon, kreatinin, potasyum ve UPC
- 1–2. hafta: genel durum, tansiyon, kreatinin ve potasyum
- 4. hafta: tansiyon ve UPC ile ilacın etkisinin değerlendirilmesi
Kreatinin başlangıca göre %25–30'dan fazla yükselirse hekim sıvı durumunu, tansiyonun fazla düşüp düşmediğini, potasyumu, birlikte kullanılan ilaçları ve dozu yeniden değerlendirir.
Evde dikkat etmeniz gerekenler:
- İlacı ve dozunu kendiniz değiştirmeyin, kesmeyin.
- İştahsızlık, kusma, ishal ya da az su içme olursa hekiminizi arayın; sıvı kaybı bu ilaçların böbrek üzerindeki etkisini artırabilir.
- Belirgin halsizlik, sendeleme ya da bayılma görürseniz tansiyon fazla düşmüş olabilir; bize ulaşın.
- Dostunuzun kullandığı diğer ilaçları, ağrı kesiciler dahil, hekiminize mutlaka bildirin.
Fizyolojiyi anlamak, ilacı doğru hastada kullanmaktır.
— Vet. Hek. Yağmur Burul
Florya'da böbrek, tansiyon ve kalp takibi
Florya Doğa Veteriner Polikliniği'nde RAAS ilaçlarıyla tedavi edilen kedi ve köpeklerin tansiyon ölçümleri, kan ve idrar tahlilleri ve kontrol takvimi iç hastalıkları (dahiliye) ve kardiyoloji hekimlerimizce planlanır. Randevu için 0549 662 22 42 numaralı WhatsApp hattımıza yazabilir ya da 0212 662 22 42'yi arayabilirsiniz.
