Kedi ve köpeklerde karaciğer ve pankreas hastalıkları çoğu zaman iştahsızlık, kusma ve halsizlik gibi belirsiz belirtilerle başlar; sarılık, karında şişlik ya da davranış değişikliği daha ileri evrelerde görülür. Tanı kan ve idrar tahlilleri, pankreasa özgü testler ve karın ultrasonuyla konur. Kedilerde birkaç gün süren iştahsızlık bile karaciğer yağlanmasını başlatabilir; köpeklerde ise yağlı bir yemek pankreatiti tetikleyebilir. Erken muayene, her iki hastalık grubunda da iyileşme şansını belirgin biçimde artırır.
Karaciğer ve pankreas ne iş yapar?
Karaciğer besinleri işler, kandaki proteinleri (albümin) ve pıhtılaşma faktörlerini üretir, ilaçları ve zararlı maddeleri etkisiz hale getirir ve safra üretir. Safra, safra kesesinde depolanır ve yağların sindirimi için bağırsağa akıtılır. Pankreas ise iki iş görür: bağırsağa sindirim enzimleri salgılar ve kan şekerini düzenleyen insülini üretir.
Karaciğer hastalığı hangi belirtilerle kendini gösterir?
- İştahsızlık, kilo kaybı ve halsizlik
- Kusma ve ishal
- Göz akında, diş etlerinde ya da kulak içinde sararma (sarılık)
- Koyu turuncu renkli idrar; safra yolu tamamen tıkandığında soluk, kil renginde dışkı
- Çok su içme ve sık idrara çıkma
- Karında sıvı birikmesine bağlı şişlik
- Kedilerde salya akması
- Özellikle yemekten sonra artan şaşkınlık, başını duvara dayama ya da nöbet
- Kolay morarma ya da durmayan kanama
Karaciğerin yedek kapasitesi büyük olduğu için hastalık uzun süre belirti vermeden ilerleyebilir. Bu yüzden rutin kan tahlilinde karaciğer değerleri yüksek çıkan bir hasta, belirti olmasa da değerlendirilmelidir.
Kedi ve köpeklerde karaciğeri en çok ne etkiler?
- Kedilerde karaciğer yağlanması (hepatik lipidoz): Özellikle kilolu kedilerde birkaç günlük iştahsızlıktan sonra gelişir. Çoğu zaman iştahsızlığı başlatan başka bir hastalık (pankreatit, bağırsak hastalığı, diyabet gibi) vardır.
- Kedilerde safra yollarının iltihabı (kolanjit): Kedilerde karaciğer dokusundan çok safra yolları etkilenir; tabloya sıklıkla pankreas ve bağırsak iltihabı eşlik eder.
- Köpeklerde kronik hepatit: Labrador Retriever, Doberman, Cocker Spaniel, Bedlington Terrier ve West Highland White Terrier gibi ırklarda daha sıktır; bazılarında karaciğerde bakır birikimi rol oynar.
- Portosistemik şant: Doğuştan bir damar bağlantısı nedeniyle kan karaciğere uğramadan dolaşıma karışır. Genç hayvanlarda büyüme geriliği ve yemekten sonra davranış değişikliği yapar; çoğu ameliyatla düzeltilebilir.
- İlaçlar ve zehirler: Parasetamol (köpeklerde karaciğer hasarı yapar; kedilerde ise asıl olarak kanın oksijen taşımasını bozar ve tek bir tablet bile ölümcül olabilir), bazı nöbet ilaçları, köpeklerde ksilitol içeren sakız ve şekerler.
- Enfeksiyonlar: Köpeklerde leptospiroz ve bulaşıcı hepatit. Bulaşıcı hepatit rutin aşıyla önlenir; leptospiroz aşısı riski büyük ölçüde azaltır ve her yıl tekrarlanmalıdır.
- Safra kesesi hastalıkları ve tümörler: Özellikle orta ve ileri yaştaki hayvanlarda görülür. Köpeklerde safra kesesinin jöle kıvamında koyu mukusla dolması (mukosel) bunlardan biridir; ileri olgularda kese yırtılabilir.
Pankreatit nedir, belirtileri nelerdir?
Pankreatit, pankreasın kendi sindirim enzimleriyle iltihaplanmasıdır. Köpeklerde yağlı yiyecek yeme (sofra artıkları, çöp karıştırma), şişmanlık, kanda yüksek yağ (özellikle Minyatür Schnauzer'lerde), bazı ilaçlar ve Cushing, diyabet, tiroid yetmezliği gibi hormonal hastalıklar risk oluşturur; çoğu olguda ise kesin bir neden bulunamaz. Köpeklerde sık görülen belirtiler:
- Tekrarlayan kusma ve iştahsızlık
- Karın ağrısı; ön bacakları yere uzatıp arka kısmı kaldırarak durma
- İshal, halsizlik ve ateş
Kedilerde belirtiler çok daha sinsidir: çoğu zaman yalnızca iştahsızlık ve durgunluk görülür, kusma köpeklere göre daha seyrektir. Ağır olgularda şok, sarılık, kanama bozukluğu ve böbrek ya da akciğer etkilenmesi gelişebilir.
Pankreatit nasıl teşhis ve tedavi edilir?
Tanıda klinik bulgular, pankreasa özgü lipaz testi ve karın ultrasonu birlikte değerlendirilir; klasik amilaz ve lipaz ölçümleri tek başına güvenilir değildir.
Tedavinin temeli damar yoluyla sıvı, güçlü ağrı kesiciler, kusma ve bulantı önleyici ilaçlar ve erken beslenmedir. Eskiden pankreası "dinlendirmek" için hasta günlerce aç bırakılırdı. Bugün ise kusma kontrol altına alınır alınmaz, mümkünse ilk 24–48 saatte beslemeye başlamanın iyileşmeyi hızlandırdığı biliniyor; gerekirse beslenme tüpü kullanılır. Köpeklerde iyileşmeden sonra az yağlı diyet tekrarları önlemeye yardımcı olur. Tekrarlayan ya da uzun süren pankreatit, insülin üreten hücrelere de zarar vererek şeker hastalığına (diyabet) yol açabilir; kedilerde pankreatit ve diyabet sık birlikte görülür.
Pankreas yetmezliği (EPİ) nedir?
Pankreas yeterli sindirim enzimi üretemediğinde besinler sindirilemez. Tipik tablo, iştahı çok iyi hatta aşırı olduğu halde kilo veren bir hayvandır; dışkı bol, soluk, yağlı ve kötü kokuludur, hayvan kendi dışkısını yiyebilir. Köpeklerde en sık genç Alman Çoban Köpeklerinde görülür; kedilerde ve diğer ırklarda çoğunlukla kronik pankreatitin sonucudur.
Tanı, aç karnına alınan kanda TLI testiyle konur. Tedavide her öğünle mamaya karıştırılan pankreas enzimi ve hastaların çoğunda eksik olan B12 vitamini (kobalamin) verilir. Tedavi ömür boyu sürer, ancak çoğu hayvan kısa sürede kilo alır ve normal yaşamına döner.
Kedilerde iştahsızlık neden tehlikelidir?
Kilolu bir kedi birkaç gün hiç ya da çok az yemek yerse vücuttaki yağ hızla karaciğere taşınır ve karaciğer yağlanması gelişir. Tedavi ancak yeterli beslenmeyle mümkündür: kedi kendiliğinden yemeye başlayana kadar çoğu zaman boyundan yerleştirilen bir beslenme tüpüyle beslenir ve iştahsızlığı başlatan hastalık tedavi edilir. Erken müdahale edilen kedilerin çoğu tamamen iyileşir. Kediniz bir günden uzun süredir yemiyorsa aynı gün muayeneye getirin; diğer acil belirtiler için acil durum belirtileri yazımıza bakın.
Teşhis için hangi tetkikler yapılır?
- Kan tahlili: karaciğer enzimleri (ALT, ALP, GGT), bilirubin, albümin, kan şekeri ve kan sayımı
- Safra asidi ve amonyak ölçümü: karaciğerin ne kadar iyi çalıştığını gösterir
- İdrar tahlili: bilirubin ve ürat kristalleri; kedilerde idrarda bilirubin her zaman anormaldir
- Pankreasa özgü lipaz ve TLI testleri
- Karın ultrasonu: karaciğer, safra kesesi, safra yolları ve pankreasın incelenmesi
- Gerekirse ince iğne aspirasyonu ya da biyopsi
Köpeklerde kortizon ve bazı nöbet ilaçları ALP değerini belirgin yükseltebilir; enzim yüksekliği her zaman karaciğer hastalığı anlamına gelmez. Bu yüzden kullandığı tüm ilaçları hekiminize bildirin.
Evde nelere dikkat etmelisiniz?
- Köpeğinize yağlı sofra artıkları, kızartma ve kemik vermeyin; çöpe ulaşmasını engelleyin.
- Hekiminize danışmadan insan ilacı, özellikle parasetamol ve ağrı kesici vermeyin.
- Ksilitol içeren sakız ve şekerleri köpeklerden uzak tutun.
- İdeal kiloyu koruyun; kilolu kedileri aç bırakarak zayıflatmaya çalışmayın, diyete hekim kontrolünde ve yavaş geçin.
- Aşıları aksatmayın; köpeklerde rutin aşılar bulaşıcı hepatit ve leptospiroza karşı korur.
- Yaşlı hayvanlarda ve uzun süre ilaç kullananlarda düzenli kan tahlili yaptırın.
Florya'da karaciğer ve pankreas hastalıklarının takibi
Florya Doğa Veteriner Polikliniği'nde karaciğer ve pankreas hastalıklarının tanı ve takibi iç hastalıkları (dahiliye) birimimizde yapılır. Laboratuvar tahlilleri ve ultrason incelemesi aynı ziyarette planlanabilir; gerektiğinde yatar hasta bölümümüzde sıvı tedavisi ve beslenme desteği sağlanır. Randevu için 0549 662 22 42 numaralı WhatsApp hattımıza yazabilir ya da 0212 662 22 42'yi arayabilirsiniz.
